Bạn ngồi trong buổi phỏng vấn xin thực tập ở một công ty lữ hành vào cuối năm ba, hồ sơ đã nộp, bảng điểm khá đẹp, và anh phụ trách tuyển dụng hỏi một câu rất bình thường: “Trình độ tiếng Anh của em thế nào?” Bạn khựng lại vài giây, bởi vì suốt ba năm qua bạn học về văn hóa, lịch sử, ngôn ngữ và con người Việt Nam, nên trong đầu bạn tiếng Anh chưa bao giờ là thứ gắn với ngành mình.
Cảm giác hụt đó rất dễ hiểu, và nó không đến từ việc bạn học kém. Nó đến từ một hiểu lầm về tên ngành: nghe “Việt Nam học” thì ai cũng tưởng đây là ngành chỉ làm việc bằng tiếng Việt, với người Việt, trong môi trường Việt. Trên thực tế, nhiều nghề mà ngành này dẫn tới có một người nước ngoài đứng ở đầu bên kia, và người đó cần chúng ta giải thích Việt Nam cho họ hiểu.
Vậy nên ngành Việt Nam học có cần giỏi tiếng Anh không là câu hỏi chưa có một đáp án chung cho cả ngành. Nó có bảy câu trả lời khác nhau, tương ứng với bảy hướng nghề mà chương trình đào tạo ngành này dẫn tới. Ở một số nghề, tiếng Anh là điều kiện để làm được việc; ở những nghề còn lại, tiếng Anh là lợi thế giúp bạn đi nhanh hơn đồng nghiệp. Bạn sẽ lần lượt thấy ngành Việt Nam học làm nghề gì, tiếng Anh chen vào ở khâu nào của từng nghề, và chuẩn bị từ năm mấy thì kịp.
Ngành Việt Nam học làm nghề gì sau khi ra trường
Trước khi vào bảng, bạn cần phân biệt hai cái tên rất hay bị nhầm với nhau, bởi vì tra nhầm tên thì bạn nhận sai câu trả lời cho câu hỏi ngành Việt Nam học làm nghề gì. Ngành Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam là tên gọi được dùng cho chính ngành bạn đang học. Gặp tên này trong thông tin tuyển sinh, bạn hiểu đó vẫn là ngành mình. Định hướng nghề nghiệp công bố dưới tên ngành Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam vì thế đọc được cho bạn. Còn ngành Văn hóa học là một ngành khác hẳn, nghiên cứu văn hóa như một lĩnh vực chung chứ không lấy Việt Nam làm đối tượng trung tâm. Bạn đừng tra định hướng nghề nghiệp của ngành đó rồi áp cho mình.
Bảng dưới đây tổng hợp bảy hướng nghề nằm trong phần định hướng nghề nghiệp mà trường đào tạo ngành này công bố; Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội là ví dụ có tên. Phần giới thiệu ngành Việt Nam học của trường mô tả đầu ra là làm việc tại các cơ quan, tổ chức văn hóa, chính trị, xã hội, quan hệ quốc tế, cơ sở giáo dục và khoa học, ở Việt Nam và nước ngoài. Trường cũng nêu vị trí chuyên viên trong các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, cơ quan đại diện và văn phòng thương mại. Cột cuối của bảng chỉ ra chỗ tiếng Anh thật sự chen vào công việc hằng ngày.
| Hướng nghề | Công việc hằng ngày | Vai trò của tiếng Anh | Bạn hợp khi |
|---|---|---|---|
| Hướng dẫn viên du lịch, quản trị lữ hành | Dẫn đoàn, thiết kế và điều hành tour | Bắt buộc nếu bạn nhận đoàn khách quốc tế | Bạn thích di chuyển, nói trước đám đông, làm việc theo lịch tour |
| Biên dịch, phiên dịch | Chuyển tài liệu và lời nói giữa hai ngôn ngữ | Bắt buộc, ở mức chuyên sâu | Bạn kỹ tính với chữ nghĩa và chịu được áp lực thời gian |
| Dạy tiếng Việt cho người nước ngoài | Đứng lớp, soạn bài, chữa lỗi cho học viên | Bắt buộc, vì đây là ngôn ngữ chung với học viên | Bạn thích giảng giải và kiên nhẫn với người mới bắt đầu |
| Ngoại giao, tổ chức phi chính phủ, tổ chức quốc tế | Làm dự án, viết báo cáo, tiếp xúc đối tác nước ngoài | Bắt buộc, vì tiếng Anh là ngôn ngữ làm việc chung của tổ chức | Bạn muốn làm việc trong môi trường đa quốc gia |
| Giảng viên, nghiên cứu viên | Giảng dạy, đọc tài liệu, viết công bố khoa học | Lợi thế lớn khi bạn đọc tài liệu quốc tế | Bạn thích đi sâu một chủ đề trong nhiều năm |
| Biên tập, truyền thông, báo chí | Viết bài, sản xuất nội dung, phỏng vấn nhân vật | Lợi thế khi bạn làm nội dung song ngữ hoặc phỏng vấn nguồn nước ngoài | Bạn viết nhanh và thích cập nhật đề tài mới |
| Quản lý văn hóa, bảo tàng, di sản | Trưng bày, thuyết minh, quản lý hồ sơ hiện vật | Lợi thế khi nơi bạn làm có khách tham quan quốc tế | Bạn thích công việc gắn với hiện vật và không gian trưng bày |
Bảy hướng nghề đó chia thành hai nhóm rõ rệt, và ngành Việt Nam học có cần giỏi tiếng Anh không là câu hỏi tách làm đôi đúng ở ranh giới này, vì cách chuẩn bị của hai nhóm khác nhau hẳn.
Bốn nghề mà tiếng Anh là điều kiện để làm được việc
Với bốn nghề đầu bảng, ngành Việt Nam học có cần giỏi tiếng Anh không? Đáp án ở đây dứt khoát. Tiếng Anh ở đây không phải điểm cộng trong hồ sơ. Nó là công cụ ta cầm trên tay để hoàn thành công việc, thiếu nó thì công việc đứng lại.
Hướng dẫn viên du lịch quốc tế là ví dụ dễ thấy nhất. Với nghề này, ngoại ngữ còn nằm trong chính điều kiện hành nghề, bởi Luật Du lịch 2017 đặt ra yêu cầu về ngoại ngữ trong điều kiện cấp thẻ hướng dẫn viên du lịch quốc tế. Ở hướng nghề đó, ngành Việt Nam học có cần giỏi tiếng Anh không? Tiếng Anh là ngoại ngữ bạn chọn khi nhắm thị trường khách nói tiếng Anh. Kiến thức về lịch sử, phong tục, kiến trúc mà bạn tích lũy suốt bốn năm chỉ đến được với khách khi bạn kể lại được bằng ngôn ngữ họ hiểu. Một đoàn khách đứng trước Văn Miếu không cần bạn đọc thuộc niên đại, họ cần bạn giải thích vì sao người Việt dựng bia tiến sĩ, và câu trả lời đó phải nói ra được bằng tiếng Anh ngay tại chỗ, không có thời gian tra cứu.
Biên dịch và phiên dịch thì đòi hỏi ở mức khác. Nghề này lấy chính khoảng cách giữa hai ngôn ngữ làm đối tượng làm việc, cho nên ta phải nắm chắc cả hai đầu. Lợi thế của sinh viên ngành Việt Nam học nằm ở đầu tiếng Việt, đặc biệt với các tài liệu về văn hóa và lịch sử, nơi người dịch không có nền văn hóa sẽ dịch đúng từ mà sai ý. Phần còn lại bạn phải tự bồi đắp.
Dạy tiếng Việt cho người nước ngoài là chỗ nghịch lý nhất trong bảy hướng nghề. Ta dạy tiếng Việt, nhưng người ngồi trước mặt lại chưa biết tiếng Việt, nên toàn bộ phần giải thích ngữ pháp, chữa lỗi phát âm và hướng dẫn bài tập trong những buổi đầu đều diễn ra bằng một ngôn ngữ chung, thường là tiếng Anh. Càng dạy ở trình độ thấp, ta càng phải dùng tiếng Anh nhiều.
Nhóm ngoại giao, tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế thì khác ở chỗ tiếng Anh nằm ngay trong cách tổ chức đó vận hành. Các cuộc họp, thư từ trao đổi và báo cáo dự án chạy bằng tiếng Anh, cho nên ta khó bù phần này bằng một thế mạnh khác. Nếu bạn nhắm hướng này thì tiếng Anh là phần chuẩn bị trước, chứ không phải phần học thêm sau khi đã vào việc.
Ba nghề mà tiếng Anh là lợi thế cộng thêm
Ba hướng nghề còn lại vận hành được bằng tiếng Việt. Ta vẫn làm tốt công việc mà không cần tiếng Anh, nhưng tiếng Anh mở ra phần việc mà đồng nghiệp không có nó thì không nhận được.
Với giảng viên và nghiên cứu viên, tiếng Anh cho ta đọc thẳng tài liệu gốc. Nghiên cứu về Việt Nam không chỉ do người Việt viết, và nhiều công trình về nhân học, sử học hay ngôn ngữ học vùng Đông Nam Á được công bố bằng tiếng Anh, bản dịch tiếng Việt có sau hoặc không có. Người đọc được bản gốc tiếp cận vấn đề sớm hơn người phải chờ bản dịch.
Với biên tập và truyền thông, tiếng Anh quyết định ta lấy được đề tài và nguồn tin nào. Có những đề tài mà tòa soạn cần đúng góc nhìn của du khách quốc tế về một lễ hội. Người phỏng vấn được trực tiếp lấy được chất liệu mà người phải qua trung gian không lấy được. Nội dung song ngữ về văn hóa Việt Nam cũng chỉ viết được khi người viết vừa hiểu văn hóa vừa dùng được cả hai thứ tiếng.
Với quản lý văn hóa và bảo tàng, tiếng Anh mở đường tới khách tham quan nước ngoài và tới hồ sơ hợp tác. Chú thích hiện vật chỉ đến được với khách nước ngoài khi có người viết nó bằng hai ngôn ngữ và trả lời được câu hỏi phát sinh tại chỗ. Hồ sơ của một dự án bảo tồn di sản có yếu tố hợp tác quốc tế cũng phải đọc và soạn được bằng tiếng Anh.
Nếu bạn đã chọn được hướng nghề cho mình và muốn xem cách xây một lộ trình học đi thẳng vào tình huống công việc, tiếng Anh giao tiếp cho người đi làm là chỗ bạn tham khảo trước khi ra trường, chứ không phải đợi đến lúc đi làm mới bắt đầu.
Bạn nên làm gì ngay trong học kỳ này
Biết ngành Việt Nam học làm nghề gì rồi thì việc còn lại là chuẩn bị. Sáu việc dưới đây bạn bắt tay làm được ngay, không cần chờ đến khi tốt nghiệp:
- Bạn chọn trước một hướng nghề trong bảy hướng: ngành Việt Nam học có cần giỏi tiếng Anh không? Câu hỏi này chỉ có đáp án khi bạn đã chốt được hướng đi. Mức tiếng Anh cần đạt và thời điểm bắt đầu đều đi theo lựa chọn đó, và chốt sớm thì bạn còn thời gian đổi nếu thấy không hợp.
- Bạn bắt đầu từ năm hai hoặc năm ba nếu nhắm nhóm bắt buộc: bốn nghề đầu bảng dùng tiếng Anh ngay trong công việc hằng ngày chứ không phải sau khi quen việc. Bắt đầu càng sớm thì bạn càng có nhiều học kỳ để luyện.
- Bạn luyện nói về đúng chủ đề ngành mình: tập kể bằng tiếng Anh một phong tục, một di tích hoặc một món ăn Việt Nam trong ba phút, vì đó chính là việc bạn sẽ làm khi đi làm thật.
- Bạn dựng một danh sách từ vựng theo hướng nghề: người làm lữ hành, người dạy tiếng Việt và người làm bảo tàng dùng ba bộ từ khác nhau, gom chung một danh sách thì không dùng được cho việc nào.
- Bạn đọc thử một tài liệu tiếng Anh về Việt Nam mỗi tuần: chọn đúng chủ đề đang học trên lớp, như vậy bạn vừa quen cách diễn đạt vừa hiểu bài sâu hơn.
- Bạn chuẩn bị sẵn câu trả lời cho câu hỏi trong buổi phỏng vấn: nói thật mức hiện tại của mình, rồi cho biết bạn đang luyện phần nào. Cách trả lời đó nói rõ bạn đang ở đâu, còn một lời khẳng định chung chung thì không.
Nơi bạn sẽ dùng tiếng Anh sau khi ra trường trông như thế nào
Nơi bạn ngồi làm việc mỗi ngày cũng góp một phần vào câu trả lời cho câu hỏi ngành Việt Nam học có cần giỏi tiếng Anh không. Môi trường làm việc của ngành này thay đổi theo từng hướng nghề, không cố định một chỗ với một loại việc lặp lại. Bạn có thể đứng giữa một khu di tích với đoàn khách vây quanh, ngồi trong một lớp học nhỏ với vài học viên nước ngoài, làm việc tại một tòa soạn với thời hạn tính bằng giờ, hoặc tham gia một dự án cộng đồng có đối tác nước ngoài cùng ngồi họp. Điểm chung của những nơi đó là bạn phải phản ứng ngay tại chỗ, không có thời gian soạn trước từng câu.
Chính đặc điểm đó quyết định cách bạn nên học. Một người sắp làm hướng dẫn viên cần luyện nói trôi trong lúc đang di chuyển và đang bị hỏi xen ngang, còn một người sắp dạy tiếng Việt cần luyện cách giải thích một quy tắc bằng ngôn ngữ đơn giản nhất. Hai nhu cầu đó không gặp nhau ở một lớp học chung, nơi cả lớp cùng học một giáo trình theo một tốc độ.
Freetalk English (thương hiệu của Công ty Cổ phần Fungroup) đào tạo tiếng Anh giao tiếp 1-1 online theo mô hình 1 Thầy 1 Trò từ tháng 8/2015 — giáo viên quốc tế (Anh, Mỹ, Philippines) đạt chứng chỉ giảng dạy TESOL và IELTS 7.0+, lộ trình cá nhân hoá 30 phút/ngày, 26.600+ học viên trên toàn quốc đã lựa chọn theo học. Với sinh viên năm cuối, cách học một thầy một trò có ích ở chỗ toàn bộ thời lượng buổi học dành cho đúng tình huống nghề bạn nhắm tới. Giáo viên nghe cùng bạn rồi chữa ngay chỗ bạn nói chưa rõ. Một trong những giáo viên đang dạy tại đây là Ms Ngọc (Nguyễn Thị Ngọc), thạc sĩ TESOL và IELTS 7.5, với hơn 9 năm kinh nghiệm cùng hơn 2.000 giờ dạy trực tuyến. Cô nhận cả lớp giao tiếp cho người lớn lẫn lớp cho người mất gốc.
Bốn băn khoăn của sinh viên quanh câu hỏi ngành Việt Nam học có cần giỏi tiếng Anh không
Học ngành tiếng Việt mà giờ học thêm tiếng Anh, tôi có ôm quá nhiều không?
Băn khoăn này hợp lý khi bạn đang gánh cả khóa luận lẫn thực tập, nhưng nó dựa trên một giả định cần xem lại. Giả định đó là tiếng Anh sẽ thành một môn học thứ hai chen vào lịch học sẵn có. Với bảy hướng nghề ở trên, tiếng Anh không phải môn học thêm mà là công cụ để dùng chính kiến thức bạn đã có. Bạn không học lại nội dung nào cả, bạn học cách nói ra bằng ngôn ngữ khác thứ mà bạn đã hiểu rất kỹ. Vì vậy phần khó nhất của việc học ngôn ngữ, tức là có gì để nói, bạn đã xong từ trong chương trình chính khóa rồi.
Tôi mất gốc từ cấp ba, giờ mới bắt đầu thì có kịp trước khi ra trường không?
Kịp hay không phụ thuộc vào hướng nghề bạn chọn chứ không phụ thuộc vào điểm xuất phát. Nếu bạn nhắm ba nghề thuộc nhóm lợi thế, bạn có thể vừa đi làm vừa học tiếp mà công việc vẫn chạy. Nếu bạn nhắm nhóm bắt buộc, bạn cần bắt đầu ngay và cần một lộ trình có người theo sát tiến độ. Tự học từ mức mất gốc dễ đứt quãng khi bạn không có ai theo tiến độ, nhất là lúc lịch trên trường nặng lên. Trường hợp bạn thấy mình gần như bắt đầu lại từ đầu, bạn xem trước lộ trình tiếng Anh từ con số 0 để hình dung khối lượng thật mình phải đi.
Tôi chưa chọn được hướng nghề, vậy học tiếng Anh theo hướng nào?
Chưa chốt được ngành Việt Nam học làm nghề gì thì bạn học phần chung trước, và phần chung đó không hề mơ hồ. Bốn việc mà cả bảy hướng nghề đều cần là giới thiệu bản thân cùng chuyên môn của mình, kể lại một nội dung văn hóa Việt Nam cho người chưa biết gì, hỏi lại khi chưa nghe rõ, và trao đổi qua thư điện tử. Bạn làm chắc bốn việc đó trong lúc còn đang cân nhắc, đến khi chọn xong hướng nghề thì bạn chỉ cần bổ sung phần từ vựng riêng của nghề, chứ không phải bắt đầu lại.
Bằng của tôi ghi ngành Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam, tôi tra thông tin nghề theo tên nào?
Bạn tra được theo cả hai tên. Ngành Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam và ngành Việt Nam học là hai cách gọi của cùng một ngành, tùy trường chọn tên nào ghi trong chương trình đào tạo, nên bảy hướng nghề ở trên đọc được cho cả hai. Riêng tài liệu của ngành Văn hóa học thì bạn bỏ qua, vì đó là ngành khác. Còn ngành Việt Nam học có cần giỏi tiếng Anh không? Đáp án giống nhau ở cả hai tên gọi, bởi nó đi theo nghề bạn chọn chứ không đi theo tên ghi trên tấm bằng.
Bạn muốn xem một lộ trình cụ thể cho hướng nghề của mình
Nếu bạn đã biết mình đi hướng nào, bạn tham khảo chương trình tiếng Anh 1-1 cho người đi làm, nơi bạn đăng ký 1 buổi học thử miễn phí để nghe giáo viên đánh giá mức hiện tại của mình trước khi quyết định học hay chưa học.
Freetalk English, Tiếng Anh 1-1 Cho Sinh Viên Và Người Đi Làm
Freetalk English dạy tiếng Anh giao tiếp 1-1 online theo mô hình 1 Thầy 1 Trò, lộ trình cá nhân hoá 30 phút mỗi ngày. Với sinh viên ngành Việt Nam học sắp ra trường, mức 30 phút mỗi ngày cho phép bạn giữ nhịp học đều trong lúc vẫn chạy khóa luận và kỳ thực tập.
- 📍 Địa chỉ: B06-L11 Dương Nội, Hà Đông, Hà Nội
- ☎️ Hotline: 0902 466 499
- 💬 Zalo: Freetalk English
- 🌐 Website: freetalkenglish.edu.vn
