Có lẽ đang có hai người rất khác nhau cùng đọc những dòng này. Người thứ nhất chừng bốn mươi lăm đến năm mươi tuổi, vẫn đi làm mỗi ngày, thỉnh thoảng nhìn mấy bạn đồng nghiệp trẻ trao đổi tiếng Anh trôi chảy trong cuộc họp mà lòng thầm lo mình đang chậm lại phía sau. Người thứ hai đã ngoài sáu mươi, vừa nghỉ hưu, chỉ mong nói được vài câu với đứa cháu đang sống ở nước ngoài, muốn tự tin hơn mỗi lần đi đây đi đó, và cũng muốn giữ cho đầu óc mình luôn có việc để nghĩ.
Hai hoàn cảnh khác nhau, nhưng thường gặp nhau ở cùng một câu tự nhủ quen thuộc: “Già rồi, chắc học không vào nữa đâu.” Điều chúng tôi muốn thưa với bạn ngay từ đầu là việc học tiếng Anh cho người lớn tuổi không phải là chuyện bất khả thi vì tuổi tác, mà là chuyện chọn đúng cách học hợp với trí nhớ, với động lực và với nhịp sống của mình. Người lớn học theo một cách khác người trẻ, chứ không hề kém hơn. Trong bài viết này, chúng ta sẽ đi cùng nhau qua từng bước một: hiểu cho đúng điều gì đang thật sự cản mình, chỉnh lại đôi ba thói quen cũ, rồi bắt tay vào những việc nhỏ nhất ngay trong hôm nay.
Ba rào cản thật của tuổi tác và những lợi thế bù lại
Trước khi bàn tới cách học, chúng ta cần gọi cho đúng tên thứ đang cản mình, bởi vì rất nhiều người bỏ cuộc chỉ vì đổ lỗi nhầm chỗ. Ở tuổi lớn hơn, quả thật có ba rào cản là có thật, và ta nên nhìn nhận chúng một cách bình thản.
- Trí nhớ ngắn hạn chậm lại: một từ mới hôm nay đọc thấy quen, sáng mai đã quên, không phải vì bạn kém tập trung, mà vì ở tuổi này bộ não tiếp nhận những mẩu thông tin rời rạc chậm hơn thời còn trẻ.
- Cơ quan phát âm đã quen tiếng mẹ đẻ: hàm, lưỡi và khẩu hình đã định hình theo tiếng Việt suốt mấy chục năm, cho nên bắt chước những âm lạ như các âm cuối hay âm /th/ sẽ cứng hơn và cần nhiều thời gian hơn.
- Tâm lý ngại sai, ngại “quê”: nhiều cô chú ngại mở lời vì sợ phát âm chưa chuẩn trước mặt con cháu hay người trẻ, mà trong việc học ngôn ngữ, hễ ngại nói thì gần như đứng yên một chỗ.
Thế nhưng, nếu chỉ nhìn ba rào cản ấy thì bức tranh vẫn còn thiếu, bởi vì có những thứ mà tuổi tác không hề chạm tới được. Người lớn hiểu cái lý của một câu nhanh hơn trẻ nhỏ rất nhiều, chỉ cần một lời giải thích gọn là nắm được quy tắc, thay vì phải mò mẫm. Người lớn lại có tính kiên trì và biết rõ vì sao mình học, cho nên một khi đã quyết thì ít khi bỏ ngang giữa chừng chỉ vì chán. Và người lớn còn có cả một kho vốn sống để móc nối, mỗi từ tiếng Anh gắn được vào một kỷ niệm, một chuyến đi hay một câu chuyện thật thì sẽ ở lại trong trí nhớ sâu hơn nhiều. Vậy nên câu hỏi đúng ở đây không phải là “mình còn học được nữa không”, mà là “mình nên học theo cách nào cho hợp với một người đang có sẵn ba thế mạnh ấy”.
Bốn thói quen khiến việc học chững lại
Khi một cô chú học mãi mà chưa thấy tiến, phần lớn nguyên nhân không nằm ở trí tuệ, mà nằm ở đôi ba thói quen học đã cũ. Bốn thói quen dưới đây là những cái hay gặp nhất, và điều đáng mừng là cái nào cũng sửa được.
- Học như hồi còn ngồi ghế nhà trường: chép từ vựng ra sổ rồi cố học thuộc lòng cả một danh sách dài, trong khi bộ não người trưởng thành lại nhớ tốt hơn qua hình ảnh và trải nghiệm thật, chứ không qua lối học vẹt.
- Dịch thầm mọi câu ở trong đầu: nghe một câu tiếng Anh là vội dịch sang tiếng Việt cho an tâm, đến khi dịch xong thì người ta đã nói sang câu khác mất rồi, thành ra mình cứ hụt hơi và mất dần tự tin.
- Vội học ngữ pháp hàn lâm trước: dành phần lớn thời gian để phân tích những thì phức tạp mà ngay cả người bản xứ cũng ít dùng khi trò chuyện, cho nên càng học lại càng sợ nói sai.
- Học lúc có lúc không: hứng lên thì ngồi cả buổi dài, rồi bận việc nhà, việc con cháu là nghỉ luôn cả tuần, thành ra kiến thức chưa kịp bám vào đã trôi đi mất.
Bốn thói quen này có chung một điểm: chúng đi ngược lại chính những thế mạnh của người lớn tuổi. Chúng ta có vốn sống nhưng lại bắt mình học vẹt, có khả năng hiểu cái lý nhưng lại sa vào mớ ngữ pháp rối rắm. Cho nên chỉ cần sửa được bốn điểm ấy thôi, việc học sẽ nhẹ đi trông thấy.
Bốn điều chỉnh để cách học hợp với người lớn tuổi
Đây là phần cốt lõi của bài. Thay vì bám theo một lộ trình chia đều từng tháng như các bạn trẻ vẫn dùng, người lớn tuổi nên xoay việc học quanh ba thứ của riêng mình, đó là trí nhớ, động lực và nhịp sống. Bốn điều chỉnh sau đây đều bám lấy đúng ba trục ấy.
Ưu tiên nghe cho quen tai trước khi luyện phát âm
Ở chặng đầu, việc đáng làm nhất là để cho đôi tai quen dần với tiếng Anh, chứ chưa phải là gắng đọc thật chuẩn từng âm. Bạn hãy nghe những đoạn hội thoại ngắn, nói chậm, có hình ảnh đi kèm, mỗi ngày một ít, và cũng đừng cố hiểu cho bằng hết từng từ. Mục tiêu lúc này chỉ là để tai bắt được cái nhịp của tiếng Anh, cũng giống như khi ta nghe một bài hát lạ dăm ba lần rồi tự nhiên thấy quen. Còn chuyện đặt môi, đặt lưỡi sao cho đúng theo bảng phiên âm thì cứ để dành lại, khi bạn đã thấy thong thả hơn. Nếu bạn muốn luyện phát âm thật bài bản theo từng âm, có thể xem kỹ hơn trong bài lộ trình cho người mất gốc, còn ở đây, chúng ta cứ giữ cho mọi thứ thật nhẹ nhàng.
Cách học cụm từ gắn với đời sống hằng ngày
Trí nhớ của người lớn tuổi thường không giữ nổi những từ rời rạc chẳng dính vào đâu, cho nên bạn đừng học từng từ lẻ như “walk” hay “buy” làm gì. Thay vào đó, bạn hãy học cả một cụm gắn với việc mình vẫn làm mỗi ngày: một câu để hỏi giá lúc đi chợ, một câu để chào đứa cháu qua màn hình điện thoại, một câu để hỏi đường khi đi chơi xa, hay một câu để thưa với bác sĩ chỗ nào trong người đang khó chịu. Bởi vì khi một cụm tiếng Anh gắn liền với một việc bạn thật sự cần, bộ não sẽ tự khắc giữ nó lại, thay vì xem nó là thứ thông tin thừa.
Trí nhớ hình ảnh và cách ôn lại rải đều trong ngày
Đây là chỗ mà người lớn tuổi có thể đi một đường vòng cho khỏe. Trí nhớ chữ nghĩa tuy có yếu đi, nhưng trí nhớ hình ảnh thì vẫn còn tốt, cho nên bạn hãy lấy vài mảnh giấy nhỏ, viết tên tiếng Anh của những đồ vật quen thuộc rồi dán lên chúng, như cái tủ lạnh, cánh cửa hay cái ấm nước. Mỗi lần đi ngang qua, bạn đọc to lên một lần. Cách này giúp bạn gặp lại một từ nhiều lần trong ngày mà chẳng phải ngồi vào bàn học, và hình ảnh đồ vật ngay trước mắt sẽ neo cái từ ấy lại trong đầu. Ít hôm sau, bạn thử gỡ vài mảnh giấy xuống xem mình còn nhớ không; nhớ rồi thì lại chuyển sang những đồ vật khác.
Nhịp học chậm mà đều thay vì đua tốc độ với người trẻ
Người lớn tuổi học chậm hơn người trẻ về tốc độ, nhưng bù lại thì bền hơn nếu biết đi đều. Cho nên mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày mà ngày nào cũng đều, sẽ hơn hẳn một buổi học dồn ba tiếng rồi nghỉ luôn cả tuần. Việc học một ngôn ngữ cũng giống như cái cây bạn trồng trước hiên nhà, ngày nào cũng tưới một ít thì cây lớn dần lên, còn để khô cả tuần rồi mới dội ào một chậu nước thì cây vẫn cứ héo. Và bạn cũng đừng đem tốc độ của một người trẻ ra làm thước đo cho mình. Hai người vốn xuất phát từ hai chỗ khác nhau, cho nên đích đến của bạn là nói được điều mình cần, chứ đâu phải để thi thố với ai.
Bốn điều chỉnh trên sẽ dễ hình dung hơn nếu ta nhìn theo từng chặng năng lực, thay vì theo lịch từng tháng cho thêm áp lực. Bảng dưới đây phác lại ba chặng đi lên tự nhiên của một người lớn tuổi bắt đầu từ số không, để bạn biết mình đang ở đâu và nên dồn sức vào việc gì.
| Chặng | Bạn đang làm được gì | Việc nên tập trung ở chặng này |
|---|---|---|
| Làm quen âm thanh | Nghe hội thoại chậm và nhận ra được vài từ quen | Nghe đều mỗi ngày, không ép hiểu hết, dán nhãn đồ vật trong nhà |
| Nói được câu ngắn | Chào hỏi, hỏi giá, gọi món, nói một câu về mình | Học thuộc các cụm gắn với tình huống bạn hay gặp và nói to lên mỗi ngày |
| Trò chuyện đơn giản | Kể vài câu về gia đình, hỏi lại và nghe hiểu câu trả lời | Luyện nói đều với người kèm hoặc bạn học, chấp nhận sai để nói được nhiều hơn |
Bạn cũng không cần vội bước sang chặng sau khi chặng trước còn chưa vững. Ở đây không có ai chấm điểm bạn cả, và cũng chẳng có cái mốc “phải xong trong bao nhiêu tháng” nào hết.
Ba việc nhỏ có thể bắt đầu ngay hôm nay
Đọc xong một bài viết về phương pháp, người ta hay gấp máy lại rồi tự nhủ “thôi để mai tính”. Cho nên phần này xin chọn ba việc thật nhỏ, nhỏ đến mức bạn làm được ngay trong hôm nay mà chẳng cần sắm sửa hay chuẩn bị gì.
- Nghe một đoạn hội thoại chậm trong mười phút: bạn mở một đoạn hội thoại tiếng Anh dành cho người mới trên YouTube, bật lên nghe chừng mười phút, và cứ cho phép mình chưa hiểu hết. Việc của hôm nay chỉ là để tai làm quen, như vậy là đủ.
- Dán nhãn tiếng Anh cho năm đồ vật trong nhà: bạn lấy năm mảnh giấy, viết tên tiếng Anh của năm thứ mình hay dùng nhất rồi dán lên. Mỗi lần đi ngang, bạn đọc to tên nó lên một lần.
- Nói to một câu chào vào mỗi sáng: vừa thức dậy, bạn nói to một câu chào đơn giản bằng tiếng Anh, dù trong phòng chẳng có ai nghe. Cốt là để cái miệng quen dần với việc bật thành tiếng, và để gỡ dần nỗi ngại mở lời.
Ba việc này gộp lại chưa tới hai mươi phút, nhưng chúng làm được một điều mà lý thuyết không làm nổi: biến “học tiếng Anh” từ một dự định còn mơ hồ thành một việc cụ thể mà bạn đã thật sự làm trong hôm nay.
Ghi nhớ nhanh cho người mới bắt đầu
- Tuổi tác có cản trí nhớ ngắn hạn và cơ phát âm, nhưng không cản được khả năng hiểu cái lý, tính kiên trì và vốn sống của bạn.
- Bạn nên nghe cho tai quen trước, chưa vội ép mình phát âm thật chuẩn ngay từ đầu.
- Bạn hãy học cả cụm gắn với việc thật của mình, đừng học từng từ rời rạc.
- Bạn có thể mượn trí nhớ hình ảnh bằng cách dán nhãn đồ vật rồi đọc to nhiều lần trong ngày.
- Mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày mà đều đặn sẽ hơn hẳn học dồn một buổi rồi bỏ bẵng cả tuần.
- Bạn hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng ba việc nhỏ: nghe mười phút, dán nhãn năm đồ vật, và nói to một câu chào.
Câu chuyện học tiếng Anh ở tuổi 70
Mọi lời khuyên đều nhẹ đi rất nhiều khi có một người thật đứng ra làm bằng chứng. Trong đoạn video dưới đây, bác Hạ Chí Nhân, một học viên của Freetalk English, kể lại chuyện mình học tiếng Anh ở tuổi bảy mươi. Bạn hãy dành ra vài phút nghe bác chia sẻ, không phải để so sánh, mà chỉ để thấy một điều rất giản dị: cái mốc tuổi mà chúng ta hay đem ra tự ngăn mình, thật ra chưa từng ngăn được một ai đã quyết tâm.
Nếu bây giờ bạn chưa tiện bấm xem, chỉ cần giữ lại một ý này thôi cũng đủ: đó là một học viên đang học tiếng Anh ở tuổi bảy mươi, tại chính chương trình mà bài viết này nhắc tới.
Điều đáng để tâm ở những người bắt đầu muộn không phải là họ có năng khiếu trời cho, mà là họ chịu nói mỗi ngày và không tự bỏ cuộc lúc thấy mình còn vụng về. Nếu một người ở tuổi bảy mươi đã làm được, thì con số tuổi của bạn, dù là bốn lăm, năm lăm hay sáu lăm, cũng đâu phải là cái cớ để mình đợi thêm một năm nữa.
Những nỗi lo thường gặp của người lớn tuổi khi học tiếng Anh
Đến cuối bài, thứ giữ chân nhiều người thường không còn là thiếu phương pháp, mà là đôi ba nỗi lo chưa được nói thẳng ra. Dưới đây là năm câu hỏi hay gặp nhất, và câu trả lời xin đi thẳng vào việc.
Ngoài 40 tuổi học tiếng Anh có muộn không?
Thưa là không hề muộn, và tiếng Anh cho người trên 40 tuổi còn có những lợi thế riêng. Ở tuổi này, bạn hiểu rõ vì sao mình học và cần tiếng Anh cho việc gì, đó là thứ động lực rành mạch mà một đứa trẻ chưa thể có. Bạn cũng nắm quy tắc nhanh hơn nhờ khả năng suy luận đã chín. Điều duy nhất cần chấp nhận là bạn học có chậm hơn thời trẻ đôi chút, nhưng chậm không có nghĩa là không tới được đích.
Ngoài 50 tuổi trí nhớ kém, học trước quên sau thì làm sao?
Bạn hãy dựa vào trí nhớ hình ảnh và sự lặp lại, thay vì cố ngồi nhồi cho thuộc. Thay cho việc học thuộc một danh sách từ dài, bạn dán nhãn lên đồ vật trong nhà, đọc to lên mỗi lần đi ngang, và gắn mỗi cụm từ vào một việc mình vẫn hay làm. Quên vốn là chuyện thường tình của mọi người học, kể cả người trẻ; điều làm nên khác biệt là bạn gặp lại từ đó bao nhiêu lần trong tuần, chứ không phải bạn có thông minh hay không.
Ngoài 60 tuổi mới bắt đầu, nên học từ đâu?
Bạn nên bắt đầu từ đôi tai và từ những câu gắn với sinh hoạt hằng ngày. Ở chặng đầu, bạn chỉ cần nghe những đoạn hội thoại chậm cho quen, rồi học lấy vài câu dùng được ngay với con cháu hoặc khi ra ngoài. Bạn chưa cần đụng tới ngữ pháp phức tạp hay mấy cái thì rắc rối ở giai đoạn này đâu. Cứ đi từ những câu mình thật sự cần trước đã, phần còn lại để tính sau, khi tai và miệng đã quen dần.
Mỗi ngày cần học bao nhiêu phút là đủ?
Mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày là đủ, miễn là ngày nào bạn cũng làm. Con số đáng để tâm ở đây không phải là số phút, mà là sự đều đặn, bởi vì một ngôn ngữ cần được chạm vào thường xuyên thì mới bám lại được. Học ít mà đều luôn thắng học nhiều rồi nghỉ, nhất là với người lớn tuổi vốn còn nhiều việc khác hay chen ngang.
Người lớn tuổi tự học một mình có được không, hay cần người kèm?
Được chứ, với điều kiện bạn giữ được lịch học đều và tự nghe ra được chỗ mình phát âm còn lệch. Trớ trêu là hai việc ấy lại khó nhất khi ngồi học một mình. Đôi tai của người mới thường chưa bắt được cái âm mình đọc sai, cho nên một lỗi có thể theo bạn suốt mấy tháng mà bạn không hề hay; rồi khi chẳng có ai chờ mình vào buổi học, lịch học rất dễ nhường chỗ cho việc nhà, việc con cháu. Một người thầy ngồi nghe bạn nói từng buổi sẽ bắt được lỗi ngay lúc nó vừa nhen, đồng thời giữ cho buổi học có mặt đều trong tuần. Nếu bạn từng dăm lần tự học mà lần nào cũng nguội dần rồi thôi, thì thứ bạn còn thiếu, nhiều khả năng là một người đi cùng, chứ không phải thêm một cuốn sách nữa.
Cách giữ nhịp học để không bỏ ngang
Phần lớn người lớn tuổi dừng lại không phải vì học sai, mà vì buông tay đúng vào lúc sắp qua được đoạn khó. Cái đoạn khó ấy thường rơi vào khoảng hai, ba tuần đầu, khi nỗi háo hức ban đầu đã lắng xuống mà kết quả thì còn quá mỏng để mình kịp nhìn thấy mình đã tiến lên. Cảm giác giậm chân tại chỗ ấy dễ khiến người ta vội kết luận rằng mình không hợp với tiếng Anh, dù thật ra chỉ cần bước thêm ít hôm nữa là qua. Vài cách dưới đây sẽ giúp bạn bám được nhịp cho tới khi vượt qua đoạn đó.
- Cố định một giờ học trong ngày: bạn chọn lấy một khung giờ quen thuộc, chẳng hạn sau bữa sáng hoặc trước lúc đi ngủ, rồi cứ giữ nguyên như vậy, để việc học thành một nếp quen chứ không còn là một quyết định phải cân nhắc mỗi ngày.
- Ghi âm giọng mình để thấy tiến bộ: mỗi tuần bạn thu lại một câu, nghe lại sau vài tuần sẽ nhận ra mình đã khác trước, và chính cái bằng chứng nhìn thấy được ấy sẽ nuôi lấy động lực.
- Học qua đúng cái mình thích: bạn thích nấu ăn thì xem video nấu món Âu bằng tiếng Anh, thích làm vườn thì học tên các loài cây, thích nghe nhạc thì lần theo lời bài hát, bởi vì học về thứ mình yêu thì sẽ bớt hẳn cái cảm giác đang phải học.
- Đừng đem mình ra so với người trẻ: bạn chỉ cần so với chính mình của tháng trước, đó mới là phép so sánh công bằng, và cũng là phép so sánh giữ được lửa lâu nhất.
Và nếu tới một lúc nào đó bạn thấy tự đi một mình đã đuối, muốn có người nhắc lịch và sửa lỗi cho mình ngay từ những buổi đầu, bạn có thể tham khảo khóa học 1 kèm 1 cho người bắt đầu từ con số 0 để có một người thầy đi cùng.
Freetalk English và cách học tiếng Anh 1 kèm 1 ở mọi độ tuổi
Freetalk English (thương hiệu của Công ty Cổ phần Fungroup) dạy tiếng Anh giao tiếp 1 kèm 1 trực tuyến theo mô hình 1 Thầy 1 Trò từ tháng 8/2015, với đội ngũ giáo viên quốc tế đạt chứng chỉ giảng dạy TESOL. Với người lớn tuổi bắt đầu từ con số không, mỗi buổi học được thiết kế riêng, gói gọn trong 30 phút mỗi ngày, đi từ đúng chỗ bạn đang đứng và theo đúng cái nhịp mà bạn chịu được, để người thầy nghe bạn nói ở từng buổi và sửa ngay lỗi phát âm trước khi nó kịp thành thói quen khó bỏ. Đến nay, chương trình đã dạy hơn 26.600 học viên trên khắp cả nước.
- 📍 Địa chỉ: B06-L11 Dương Nội, Hà Đông, Hà Nội
- ☎️ Hotline: 0902 466 499
- 💬 Zalo: Freetalk English
- 🌐 Website: freetalkenglish.edu.vn
