Bạn học tiếng Anh từ hồi lớp ba hoặc lớp sáu, cộng cả phổ thông với mấy tín chỉ ở đại học thì cũng đã bảy đến mười năm. Vậy mà đến buổi phỏng vấn thực tập, khi người ngồi đối diện chuyển sang tiếng Anh và hỏi một câu bình thường về bạn, câu trả lời trong đầu bạn mãi không thành tiếng.
Chuyện này xảy ra với rất nhiều bạn, và nó không nói lên rằng bạn kém. Việc học tiếng Anh cho sinh viên thường thất bại không phải vì thiếu thời gian hay thiếu tài liệu, mà vì cách học mang theo từ hồi phổ thông vốn được thiết kế để đi thi, chứ không được thiết kế để nói.
Bốn năm đại học là quãng dễ học nhất trong cả đời một người, vì bạn có nhiều giờ trống và chưa phải gánh áp lực nuôi ai. Nhưng nó cũng dễ trôi qua nhất, vì chẳng có kỳ thi nào bắt bạn phải nói được, cho tới lúc đi xin việc.
Bài viết bàn về việc học tiếng Anh cho sinh viên theo trật tự: gọi tên thứ đang cản mình, tìm kiểu học hợp với bạn, rồi tới việc làm trong từng năm.
Tư duy nền tảng về tiếng Anh như một kỹ năng vận động
Chúng ta hay đánh đồng việc học tiếng Anh cho sinh viên với việc tích lũy từ vựng và cấu trúc ngữ pháp. Cách hiểu đó không sai hẳn, nhưng bỏ mất phần quan trọng nhất.
Cách hiểu ấy còn đẩy phần thưởng ra xa. Bạn nghĩ tiếng Anh chỉ có ích lúc đi xin việc, trong khi ngay kỳ này, slide bài giảng và tài liệu tham khảo môn chuyên ngành đã có phần tiếng Anh. Yếu tiếng Anh làm bạn mất điểm ở môn chuyên ngành, chứ không phải môn Anh văn.
Tiếng Anh về bản chất là một kỹ năng vận động, gần với tập bơi hay chơi đàn hơn là môn Lịch sử. Bạn không thể bơi giỏi chỉ nhờ đọc sách dạy bơi.
Hệ quả là nhiều bạn có vốn từ khá lớn nhưng phần lớn là từ vựng chết, không nối được với ý mình muốn diễn đạt.
- Học theo cụm thay vì theo từ lẻ: bạn học cả cụm “I’m exhausted” thay vì học riêng chữ “exhausted”, vì lúc nói bạn cần bật ra cụm hoàn chỉnh.
- Học kèm ngữ cảnh: mỗi cụm nên gắn với một tình huống bạn thật sự gặp, chẳng hạn lúc trình bày nhóm hay trả lời phỏng vấn.
- Học ít lại nhưng dùng nhiều lên: một cụm dùng trong mười tình huống giá trị hơn một trăm từ nằm trên vở.
Khi bạn đổi cách nhìn như vậy, thước đo của việc học tiếng Anh cho sinh viên cũng đổi theo. Câu hỏi hằng ngày không còn là “hôm nay mình học mấy từ”, mà là “mình đã dùng tiếng Anh vào việc gì”.
Ba rào cản khiến việc học tiếng Anh cho sinh viên chững lại
Trước khi bàn tới phương pháp, chúng ta cần nhìn thẳng vào ba rào cản hay gặp nhất trong việc học tiếng Anh cho sinh viên. Cái nào cũng sửa được nếu bạn nhận ra sớm.
| Dấu hiệu nhận biết | Nguyên nhân | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Bạn chỉ mở sách khi gần thi, thi xong là bỏ bẵng vài tháng | Bạn xem tiếng Anh là môn để lấy tín chỉ, không phải kỹ năng | Bạn đặt mục tiêu theo việc dùng được, chẳng hạn nói hai phút về đề tài nhóm |
| Bạn hiểu thầy cô nói gì nhưng không dám giơ tay phát biểu | Bạn sợ phát âm chưa chuẩn và sợ bạn bè nghĩ mình dốt | Bạn chọn nhóm nhỏ đủ an toàn để nói sai trước khi nói giữa lớp |
| Bạn đọc tài liệu chuyên ngành trôi chảy nhưng vào hội thoại thì đứng hình | Bạn nghe và đọc rất nhiều mà không có chỗ nào để nói ra | Bạn tạo một chỗ nói cố định mỗi tuần, có thể là câu lạc bộ hoặc người thầy kèm riêng |
Ba rào cản này nối thành một vòng: bạn học để thi nên không cần nói, không nói nên phản xạ không hình thành, phản xạ kém nên càng sợ nói.
Ba kiểu học vào: nghe, nhìn và vận động
Một phương pháp học có thể rất đúng với người giới thiệu nó mà không hợp với cách não bạn tiếp nhận. Trong giáo dục có một cách phân nhóm quen dùng cho chuyện này, gọi là phong cách học tập, hay learning styles.
Cách phân nhóm ấy vẫn còn được tranh luận trong giới nghiên cứu, cho nên bạn hãy dùng nó như một hướng để thử, chứ đừng coi là kết luận đã chốt.
| Kiểu học vào | Dấu hiệu nhận ra | Cách học hợp với bạn |
|---|---|---|
| Học qua tai | Bạn nhớ giai điệu rất nhanh, thích nghe hơn thích đọc | Bạn lấy podcast và bài hát làm giáo trình chính |
| Học qua mắt | Bạn nhớ mặt chữ và hình ảnh tốt hơn nhớ âm thanh | Bạn học qua phim có phụ đề và gom từ vựng bằng sơ đồ tư duy |
| Học qua vận động | Bạn ngồi yên quá mười lăm phút là bồn chồn | Bạn tìm câu lạc bộ hoặc đứng nói to trước gương |
Bạn đừng dùng bảng trên để dán nhãn mình rồi loại bỏ hai kiểu còn lại, vì hầu hết chúng ta dùng cả ba, chỉ là có một kiểu trội hơn. Việc đáng làm khi học tiếng Anh cho sinh viên là dồn phần lớn thời gian cho kiểu trội của mình.
Cách học tiếng Anh hiệu quả cho sinh viên qua phim, nhạc và podcast
Gần như bạn nào cũng xem phim Mỹ và lướt mạng xã hội mỗi ngày, nhưng xem thụ động thì chỉ giải trí.
- Xem phim có chủ đích: bạn để ý các cụm cửa miệng, chẳng hạn người bản xứ hay nói “I’m down” thay cho “I agree”. Phụ đề song ngữ lần đầu, phụ đề tiếng Anh lần sau, rồi tắt hẳn.
- Nghe podcast trong lúc di chuyển: quãng đường từ nhà tới trường đang bỏ trống, và mục tiêu lúc này chỉ là để tai quen nhịp nói thật.
- Đổi một phần dòng tin trên mạng xã hội: bạn theo dõi thêm những người nước ngoài cùng sở thích, vì chú thích của họ là thứ tiếng Anh đang được dùng thật.
- Nói đuổi theo video, còn gọi là shadowing: bạn nghe một câu rồi lặp lại y hệt cả ngữ điệu, vừa sửa phát âm vừa tập cho miệng bật ra cụm mà không kịp dịch.
Những thứ trường đã trả tiền hộ để bạn học tiếng Anh
Trước khi tính tới khoản phải trả thêm ở ngoài, bạn nên soát lại phần trường đã trả hộ mình rồi.
Mức ưu đãi tùy trường, nhưng email đuôi trường thường mở ra cả bộ công cụ như Office 365 Education kèm 1TB OneDrive và Canva Pro. Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội đăng nhập Coursera bằng địa chỉ @vnu.edu.vn thì mở được khoảng 4.795 khóa học.
Trong trường còn thư viện với chỗ tự học và kho sách nói.
Trung tâm ngoại ngữ của trường cũng mở lớp giá mềm hơn bên ngoài, chỉ là lớp học chung nên phần nói chia đều cho cả lớp, mỗi buổi tới lượt bạn không được bao nhiêu.
Một chỗ nữa ít bạn tính tới là chọn việc làm thêm có dùng tiếng Anh. Đi phục vụ ở khu có khách nước ngoài hay trợ giảng lớp trẻ em đều biến giờ kiếm tiền thành giờ luyện, riêng gia sư thì chỉ nên nhận khi nền phát âm của bạn đã đủ vững.
Những thứ trên cho bạn đầu vào và chỗ để tập. Thứ chúng không cho được là một người ngồi nghe riêng bạn và chỉ ra chỗ bạn đang chệch.
Thói quen mở miệng sớm và cách luyện phản xạ nói
Rất nhiều bạn định đợi đến khi giỏi rồi mới nói, nhưng chính việc bạn nói ra, bị sửa, rồi nói lại cho đúng mới làm nên phản xạ.
Kẻ cản đường lớn nhất của việc học tiếng Anh cho sinh viên ở đây thường không phải trình độ, mà là sĩ diện trước bạn bè cùng lớp. Thật ra người nghe để ý bạn có diễn đạt được ý mình hay không, hơn là bạn chia thì đúng chưa.
Sân tập bắt buộc bạn đang có sẵn
Ở phần rào cản, chúng ta nói không có chỗ nào để nói. Điều đó chỉ đúng một nửa, vì mỗi kỳ bạn vẫn phải đứng nói trước lớp, có khoa lên tới tám đến mười lăm bài thuyết trình nhóm một kỳ.
Với môn dạy bằng tiếng Anh hoặc môn tiếng Anh chuyên ngành, đó là buổi luyện nói đúng nghĩa. Môn dạy bằng tiếng Việt thì bạn vẫn lấy được phần đứng nói, rồi tập lại chính bản thuyết trình đó bằng tiếng Anh cho mình nghe.
Chỉ có điều nhiều bạn nhận phần làm slide để khỏi phải đứng nói, và đó chính là chỗ đánh mất buổi tập quý nhất của cả kỳ. Sợ nói trước đám đông là chuyện phổ biến, không riêng bạn.
Việc làm được ngay là nhận nói hai phút mở đầu hoặc phần hỏi đáp, rồi tập thành tiếng đúng phần đó.
Ba chỗ luyện nói tiếng Anh ngoài giờ lên lớp
- Một nhóm bạn cùng học: bạn tìm hai ba người cùng khóa rồi hẹn mỗi tuần nói tiếng Anh một buổi, vì lời hẹn giữ cho bạn khỏi bỏ buổi.
- Câu lạc bộ tiếng Anh của khoa hoặc đoàn trường: khi bạn tranh luận bằng tiếng Anh về một bộ phim, việc học nằm trong một việc khác.
- Nói với các ứng dụng luyện phản xạ có trợ lý ảo: nếu bạn còn ngại nói trước mặt người thật, hãy tập nói với máy, vì máy không phán xét và bạn được nói lại bao nhiêu lần cũng được.
Một thói quen nên bỏ ngay từ buổi đầu là dịch thầm trong đầu trước khi nói, vì khi bạn dịch xong thì người đối diện đã sang chuyện khác.
Có một đường ranh nên vạch rõ khi dùng trí tuệ nhân tạo. Máy nghe bạn nói rồi sửa thì đó là luyện tập. Máy viết hộ bài rồi bạn nộp thì bạn vừa bỏ mất chính buổi tập ấy. Phép thử gồm một câu: tắt công cụ đi, bạn còn nói lại được ý vừa rồi không?
Nhóm bạn và câu lạc bộ cũng có trần của nó, vì cả nhóm cùng trình độ và thường mắc chung một bộ lỗi phát âm Việt hóa. Bạn nói sai theo kiểu ai cũng sai thì cả phòng không ai giật mình.
Lộ trình học tiếng Anh cho sinh viên theo 4 năm đại học
Phần lớn các bài hướng dẫn học tiếng Anh cho sinh viên chia lộ trình theo tháng, nhưng đời sinh viên chạy theo học kỳ và mấy mốc cụ thể như kỳ thực tập và đợt tuyển dụng năm cuối.
| Giai đoạn | Mục tiêu chính | Mốc để tự kiểm |
|---|---|---|
| Năm nhất và năm hai | Bạn dựng nền phát âm, tập phản xạ nói, và đọc trôi slide tiếng Anh của môn đang học | Bạn nói hai phút liền mạch về bản thân, không cần nhìn giấy |
| Năm ba | Bạn nạp tiếng Anh chuyên ngành và dùng trong kỳ thực tập | Bạn đọc một tài liệu chuyên ngành ngắn rồi trình bày lại |
| Năm cuối | Bạn chuyển sang tiếng Anh công việc: hồ sơ, thư ứng tuyển, phỏng vấn | Bạn trả lời trọn vẹn năm câu hỏi phỏng vấn thường gặp |
Năm nhất và năm hai: nền phát âm và phản xạ nói
Hai năm đầu là lúc bạn có nhiều thời gian trống nhất, cho nên đây là chặng để bạn đặt phần nền mà sau này khó quay lại làm. Việc quan trọng nhất là chỉnh phát âm, nhất là âm cuối và trọng âm.
Bạn đừng chờ phát âm hoàn hảo mới bắt đầu nói, vì hai việc này lớn lên cùng nhau chứ không xếp hàng chờ nhau.
Năm ba: tiếng Anh chuyên ngành và kỳ thực tập
Từ năm ba, tiếng Anh của bạn nên dính vào ngành bạn học. Bạn lập danh sách chừng năm mươi thuật ngữ hay gặp nhất, rồi tập diễn giải mỗi thuật ngữ bằng một câu đơn giản, vì đi làm bạn phải giải thích chứ không đọc định nghĩa.
Đây cũng là lúc phần lớn các trường yêu cầu chứng chỉ ngoại ngữ để xét tốt nghiệp, mỗi loại một cách ôn, nên bạn xem thêm ở bài chứng chỉ tiếng Anh cho sinh viên và cách chọn giữa IELTS, TOEIC và VSTEP.
Kỳ thực tập năm này là dịp thử nghiệm thật, nên bạn hãy xin vào một chỗ có dùng tiếng Anh.
Năm cuối: hồ sơ, phỏng vấn và tiếng Anh công việc
Năm cuối là lúc tiếng Anh chuyển từ chuyện học sang chuyện kiếm việc. Bạn viết hồ sơ xin việc bằng tiếng Anh, và tập trả lời thành tiếng những câu phỏng vấn hay gặp.
Bạn nên tập nói thành tiếng thay vì chỉ viết câu trả lời ra giấy, vì trong phòng phỏng vấn bạn phải bật ra ngay. Nếu việc học tiếng Anh cho sinh viên của bạn giữ được nhịp từ năm nhất, năm cuối chỉ còn là việc đánh bóng lại.
Cách giữ nhịp 30 phút mỗi ngày trong suốt kỳ học
Có một nghịch lý trong việc học tiếng Anh cho sinh viên mà ít bạn để ý: người học mười lăm phút mỗi ngày sẽ đi xa hơn người dồn hai tiếng vào chiều Chủ nhật.
Bộ não giữ kiến thức nhờ được gặp lại nhiều lần cách nhau, kiểu ôn rải ra ấy thường được gọi là lặp lại theo chu kỳ ngắt quãng. Thực đơn ba mươi phút dưới đây lắp vừa lịch của một sinh viên bình thường.
- Buổi sáng, mười phút để đánh thức đôi tai: trên đường tới trường, bạn nghe một đoạn podcast ngắn, chẳng hạn 6 Minute English của BBC. Bạn chưa cần hiểu hết.
- Buổi trưa, năm tới mười phút để nạp cụm từ: thay vì lướt điện thoại lúc chờ cơm, bạn học năm cụm dùng được ngay.
- Buổi tối, mười phút để kích hoạt phản xạ: trước khi đi ngủ, bạn nói đuổi theo một video ngắn.
Bạn nên biết trước hai mốc dễ nản. Mốc thứ nhất rơi vào tuần thứ hai hoặc thứ ba, khi háo hức đã nguội mà kết quả còn quá mỏng. Mốc thứ hai đến vào giữa kỳ, lúc đồ án dồn lại. Cách đi qua cả hai giống nhau: bạn hạ mức tối thiểu xuống năm phút một ngày, miễn là chuỗi ngày không đứt.
Việc học tiếng Anh cho sinh viên cũng cần cách đo tiến bộ cụ thể hơn cảm giác. Bạn hãy thu âm giọng mình mỗi tháng một lần trên cùng một chủ đề rồi nghe so. Sau ba tháng, bạn sẽ thấy người ta nói không còn nhanh như trước.
Trong cả danh sách trên, có đúng một việc bạn khó tự làm một mình, đó là nghe ra chính chỗ mình đang phát âm lệch. Tai bạn đã quen với lỗi của bạn từ nhiều năm rồi, nên nó không còn nhận ra lỗi ấy nữa.
Freetalk English và cách học tiếng Anh 1 kèm 1 cho sinh viên
Freetalk English (thương hiệu của Công ty Cổ phần Fungroup) dạy tiếng Anh giao tiếp 1 kèm 1 trực tuyến theo mô hình 1 Thầy 1 Trò từ tháng 8/2015, với giáo viên quốc tế đạt chứng chỉ giảng dạy TESOL. Đến nay, chương trình đã dạy hơn 26.600 học viên trên khắp cả nước.
Với việc học tiếng Anh cho sinh viên, phần khó nhất không phải tìm tài liệu mà là tìm chỗ để nói và người sửa cho mình.
Mỗi buổi ở đây gói trong 30 phút và học trực tuyến, nên bạn không phải bỏ tiết hay đi lại; người thầy nghe bạn nói suốt buổi và sửa lỗi phát âm ngay khi nó xuất hiện. Bạn cũng có thể học thử miễn phí 1 buổi để tự xem cách học này có hợp với mình hay không.
Ở đây, chữ “mất gốc” không có nghĩa là bạn không biết gì, nó chỉ có nghĩa là phần nói của bạn chưa từng được bật lên.
Nếu bạn đã tự học một thời gian mà vẫn thấy mình không dám mở miệng, bạn có thể tham khảo khóa học tiếng Anh 1 kèm 1 cho người mất gốc để có một người thầy nghe và sửa cho mình từ những buổi đầu.
Băn khoăn thường gặp trước khi bắt đầu lộ trình 4 năm
Đến cuối bài, thứ giữ chân nhiều bạn thường không còn là thiếu phương pháp, mà là vài câu hỏi chưa được nói thẳng ra. Ba câu dưới đây là những băn khoăn hay gặp nhất khi bắt đầu việc học tiếng Anh cho sinh viên.
Học tiếng Anh cho sinh viên nên bắt đầu từ năm nào?
Câu trả lời gọn là từ năm nhất, và lý do không nằm ở trình độ mà nằm ở thời gian. Hai năm đầu là quãng bạn có nhiều giờ trống nhất, cho nên phần nền dựng được ở đây sẽ đỡ cho cả ba năm sau.
Còn nếu bạn đang là sinh viên năm cuối và mới đọc bài này, bạn vẫn kịp, chỉ là quãng đường sẽ gấp hơn.
Ba mươi phút mỗi ngày có thật là đủ?
Đủ, với một điều kiện là trong ba mươi phút ấy phải có phần bạn nói ra thành tiếng. Thứ làm nên tiến bộ không phải tổng số giờ trong tuần, mà là số lần bạn chạm vào tiếng Anh, cho nên ba lần mười phút trong ngày hơn hẳn một tiếng rưỡi dồn vào Chủ nhật.
Sợ nói sai trước mặt bạn bè thì xử lý thế nào?
Bạn hạ quy mô người nghe xuống mức mình chịu được, rồi nâng dần lên. Bạn tập nói với ứng dụng trợ lý ảo trước, sau đó tới hai ba người bạn thân, rồi mới tới câu lạc bộ hay giữa lớp.
Nỗi sợ này không mất đi bằng cách chờ mình giỏi hơn, nó chỉ mờ dần sau mỗi lần bạn nói sai mà chẳng có gì tệ xảy ra cả.
Bước tiếp theo nếu bạn muốn có người nghe và sửa cho mình
Nếu bạn đã thử tự học vài lần mà lần nào cũng nguội dần rồi thôi, thì thứ bạn còn thiếu thường là một người ngồi nghe, chứ không phải thêm một cuốn sách nữa. Bạn có thể xem khóa học 1 kèm 1 dành cho người chưa từng nói ra để biết một buổi học 30 phút diễn ra như thế nào.
Với sinh viên, Freetalk English dạy khóa Tiếng Anh cho người mất gốc theo hình thức 1 kèm 1 trực tuyến, mỗi buổi 30 phút nên bạn xếp được vào giờ trống giữa hai tiết học. Người thầy đứng buổi đều đạt chứng chỉ giảng dạy TESOL, và từ tháng 8/2015 tới nay chương trình đã dạy hơn 26.600 học viên trên khắp cả nước.
- 📍 Địa chỉ: B06-L11 Dương Nội, Hà Đông, Hà Nội
- ☎️ Hotline: 0902 466 499
- 💬 Zalo: Freetalk English
- 🌐 Website: freetalkenglish.edu.vn
