Bạn đang ở năm ba hoặc năm cuối, tín chỉ chuyên ngành đã lo gần xong, rồi phòng đào tạo nhắc lại một dòng trong quy chế: muốn được xét tốt nghiệp thì phải nộp chứng chỉ ngoại ngữ đạt chuẩn đầu ra.
Nhiều bạn tới lúc đó mới mở quy chế ra đọc kỹ lần đầu, và nhận ra mình chưa biết nên thi IELTS, TOEIC hay VSTEP, cũng chưa biết trình độ hiện tại của mình còn cách mức yêu cầu bao xa.
Ở nhiều trường, chứng chỉ tiếng Anh cho sinh viên không còn là điểm cộng trong hồ sơ mà là điều kiện để được công nhận tốt nghiệp.
Chuyện đáng nói là phần lớn sự bế tắc ở đây không đến từ trình độ tiếng Anh, mà đến từ việc chọn sai loại chứng chỉ, ôn sai trọng tâm và không biết mình đang đứng ở đâu so với đích. Đó là ba thứ sửa được, và sửa được khá nhanh.
Bài viết này bàn đúng phần việc của kỳ thi: chọn loại chứng chỉ theo quy chế của trường bạn, đọc mức điểm đầu ra cho đúng, kiểm tra trình độ trước khi mua sách, ôn từng kỹ năng theo cách bài thi thật sự đo, và giữ tiếng Anh sau khi đã có tấm chứng chỉ trong tay.
Hai chỗ sinh viên thường mất điểm khi thi chứng chỉ
Trước khi bàn tới cách ôn, chúng ta cần nhìn vào hai chỗ hay làm hỏng cả một đợt thi. Cả hai đều thuộc về cách tổ chức việc học, chứ không thuộc về năng lực ngôn ngữ.
Học lệch bốn kỹ năng và cái giá phải trả ở điểm tổng
Các bài thi chứng chỉ đo bốn kỹ năng Nghe, Nói, Đọc, Viết, hoặc ít nhất đo Nghe và Đọc trong bản thi rút gọn mà nhiều trường chấp nhận. Do thói quen mang từ phổ thông, chúng ta thường dồn thời gian cho Đọc hiểu và Nghe vì hai kỹ năng này dễ thấy tiến bộ hơn, rồi để Viết và Nói lại phía sau.
Khi vào phòng thi, chính hai kỹ năng bị bỏ lại sẽ kéo điểm tổng xuống dưới mức chuẩn đầu ra, và bạn phải đăng ký thi lại từ đầu với cả bốn phần.
Cho nên việc đầu tiên đáng làm không phải là học thêm, mà là xem lại tỷ lệ thời gian bạn đang dành cho từng kỹ năng. Nếu bảng thời gian của bạn nghiêng hẳn về phía kỹ năng bạn thích, thì nó đang nghiêng sai hướng.
Lịch chuyên ngành dày và những đợt ôn bị ngắt quãng
Đời sinh viên năm cuối thì bận thật. Đồ án, kỳ thực tập và các học phần khó nhằn chiếm gần hết thời gian, nên nhiều bạn chỉ ôn được theo kiểu một tuần học rồi hai tuần nghỉ để trả bài chuyên ngành.
Ngôn ngữ lại là thứ cần được gặp lại đều đặn, vì vậy mỗi đợt nghỉ dài đều lấy đi một phần những gì bạn vừa nạp vào. Kết quả là bạn có cảm giác đã ôn rất nhiều mà điểm thử vẫn không nhích.
Nếu bạn còn hai năm hoặc hơn trước ngày phải nộp chứng chỉ, cách khôn ngoan là dựng nền tiếng Anh trước rồi mới vào giai đoạn luyện đề. Phần nền đó nằm ngoài phạm vi bài này, và chúng tôi đã viết riêng trong bài học tiếng Anh cho sinh viên theo lộ trình bốn năm đại học.
Hai lỗ hổng chiến thuật khiến việc ôn chứng chỉ kéo dài
Tài liệu ôn thi thì nhiều tới mức thừa, các lớp ôn cũng không thiếu, vậy mà rất nhiều bạn vẫn trượt mục tiêu ở lần thi đầu. Hai lỗ hổng dưới đây thuộc về chiến thuật, và chúng gây tốn kém hơn cả việc học ít.
Bỏ qua bài kiểm tra trình độ trước khi bắt đầu
Nguyên nhân lớn nhất khiến lộ trình lấy chứng chỉ tiếng Anh cho sinh viên đổ vỡ ngay từ bước đầu là bạn không biết mình đang đứng ở đâu.
Nhiều bạn nghe bạn bè giới thiệu một bộ sách rồi mua theo, học theo, mà chưa từng làm một bài kiểm tra trình độ (placement test) tử tế để biết mình đang ở mức mất gốc, căn bản hay đã lên được trung cấp.
Hệ quả là chọn sai giáo trình theo hai hướng ngược nhau. Bạn mất gốc mà lao vào giải đề thi thật thì mỗi buổi học chỉ còn là tra từ điển và đoán đáp án.
Bạn đã có nền mà vẫn ngồi ôn lại thì hiện tại đơn thì lãng phí đúng quãng thời gian quý nhất. Cả hai trường hợp đều dẫn tới cùng một chỗ: ôn ba bốn tháng mà điểm thử đứng nguyên.
Việc cần làm rất gọn. Bạn làm một đề thi thử trọn vẹn có bấm giờ, chấm thật thà, rồi lấy khoảng cách giữa điểm đó và mức chuẩn đầu ra của trường làm căn cứ để chia thời gian. Một buổi ngồi làm đề tiết kiệm cho bạn cả tháng đi sai đường.
Tài liệu trôi nổi và yêu cầu lệch chuẩn của nhà trường
Chỉ cần một cái nhấp chuột trong các hội nhóm ôn thi, bạn tải về được hàng chục gigabyte tài liệu. Nhưng càng nhiều tài liệu thì sự tập trung càng loãng, và nhiều bạn dành phần lớn thời gian để sưu tầm đề thay vì thật sự ngồi giải đề.
Đề trôi nổi không rõ nguồn gốc còn mang một rủi ro nữa là không bám sát cấu trúc đề đang được dùng, nên bạn luyện quen một dạng bài rồi vào phòng thi gặp dạng khác.
Rủi ro lớn hơn nằm ở phía quy chế, vì danh mục chứng chỉ tiếng Anh xét tốt nghiệp do từng trường tự quy định. Mỗi trường quy định riêng về loại chứng chỉ tiếng Anh cho sinh viên được chấp nhận, về đơn vị tổ chức thi được công nhận và về thời hạn hiệu lực của chứng chỉ.
Có bạn ôn xong, thi đạt, rồi mới biết chứng chỉ mình cầm không nằm trong danh mục trường công nhận. Vì vậy bạn hãy đọc quy chế đào tạo của trường mình trước khi mua cuốn sách đầu tiên, và khi quy chế viết mơ hồ thì hỏi thẳng phòng đào tạo cho chắc.
Chọn IELTS, TOEIC hay VSTEP theo yêu cầu của trường
Đây là quyết định gốc, vì chọn sai một lần là mất vài tháng ôn theo hướng không dùng được. Điểm xuất phát không phải là chứng chỉ nào oai hơn, mà là trường bạn công nhận chứng chỉ nào và ở mức nào.
Bảng dưới đây tóm lại đặc điểm của ba loại đang phổ biến với sinh viên Việt Nam để bạn đối chiếu với quy chế của trường mình.
| Loại chứng chỉ | Bài thi đo gì | Phù hợp khi nào |
|---|---|---|
| TOEIC | Tiếng Anh trong môi trường làm việc. Bản Listening & Reading đo nghe và đọc, phần Speaking & Writing thi riêng | Trường bạn chấp nhận TOEIC ở bản rút gọn, bạn mạnh về nghe và đọc, và bạn cần có chứng chỉ trong thời gian ngắn |
| IELTS | Cả bốn kỹ năng Nghe, Nói, Đọc, Viết, cho điểm theo thang 0 đến 9 cho từng kỹ năng và cho điểm tổng | Bạn tính học tiếp ở nước ngoài hoặc muốn một chứng chỉ dùng được cho cả việc du học và xin việc, và bạn chấp nhận ôn dài hơn |
| VSTEP | Cả bốn kỹ năng, xếp theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam, do các trường được Bộ cho phép tổ chức thi | Trường bạn yêu cầu theo bậc (thường là bậc 3) và bạn muốn thi trong nước với chi phí thấp hơn hai loại trên |
Sau khi biết trường công nhận loại nào, bạn đọc tiếp mức điểm đầu ra và ghi con số đó ra giấy. Mỗi trường đặt một mức khác nhau, ví dụ nơi yêu cầu TOEIC 450, nơi yêu cầu IELTS 5.0, nơi lại yêu cầu bậc 3 VSTEP, cho nên con số của bạn phải lấy từ quy chế trường bạn chứ không lấy từ lời bạn bè.
Khi đã có đích cụ thể, việc phân bổ thời gian và tiền bạc mới có căn cứ, và bạn cũng biết khi nào thì mình đủ điều kiện đăng ký thi thật thay vì thi thăm dò.
Kỹ thuật ôn từng kỹ năng trong bài thi chứng chỉ
Bài thi chuẩn hóa đo kỹ năng theo những cách rất cụ thể, cho nên cách ôn hiệu quả nhất là ôn theo đúng thứ nó đo. Bạn đừng học cả bốn kỹ năng cùng một lúc theo kiểu dàn đều, hãy tách thành bốn phần việc riêng để dễ thấy phần nào đang chậm.
- Nghe: bạn nghe mỗi ngày từ mười lăm tới hai mươi phút với nguồn nói tốc độ thật, chẳng hạn TED-Ed, VOA Learning English hoặc BBC Learning English. Mục tiêu của giai đoạn này là để tai quen với nhịp nói, ngữ điệu và cách nối âm, vì trong phòng thi bạn chỉ được nghe một lần và không có cơ hội tua lại.
- Đọc: bạn không cần hiểu trọn một trăm phần trăm văn bản, bạn cần lấy đúng thông tin trong thời gian cho phép. Hai kỹ thuật phải luyện thành phản xạ là đọc lướt lấy ý chính (skimming) và quét tìm thông tin cụ thể (scanning). Khi hai việc đó thành thói quen, bạn sẽ hết cảnh còn ba câu chưa làm mà giám thị đã gọi hết giờ.
- Viết: bạn hãy đặt sự chính xác lên trước sự hoa mỹ. Người chấm cho điểm bài mạch lạc, đúng ngữ pháp và trả lời đúng yêu cầu đề, chứ không cộng điểm cho những từ to mà dùng sai chỗ. Bạn ôn kỹ vài cấu trúc câu phức, cách dùng liên từ và khung mở đoạn kết đoạn, rồi luyện viết đúng giới hạn thời gian của đề.
- Nói: bạn tập nói thành tiếng theo các chủ đề hay gặp trong đề thi, ghi âm lại rồi nghe lại chính mình để tự bắt lỗi phát âm. Bạn cũng nên mô phỏng áp lực phòng thi bằng cách bấm giờ và trả lời ngay không chuẩn bị, bởi vì thứ làm nhiều bạn mất điểm không phải là thiếu ý mà là mất bình tĩnh trong ba mươi giây đầu.
Bên cạnh bốn phần việc trên, bạn nên làm một đề mô phỏng trọn vẹn (mock test) khoảng hai tuần một lần, đúng thời lượng và đúng thứ tự các phần như thi thật.
Đề mô phỏng làm được hai việc mà học lẻ từng kỹ năng không làm được: nó chỉ ra những lỗ hổng mới phát sinh, và nó tập cho bạn giữ được sức tập trung suốt cả buổi thi. Bạn hãy so điểm giữa các lần mô phỏng với nhau, vì đó là thước đo trung thực hơn cảm giác “dạo này mình khá lên”.
Điều đáng nói là mọi kỹ thuật làm bài kể trên chỉ phát huy khi bên dưới có một nền tiếng Anh thật. Mẹo làm bài giúp bạn không mất điểm oan, nhưng nó không tạo ra vốn từ và không tạo ra phản xạ nghe nói.
Nếu bạn thấy mình còn hổng phần nền, bạn nên dựng lại nền trước theo hướng dẫn trong bài cách học tiếng Anh cho sinh viên để nói được thật, rồi mới quay lại luyện đề.
Giữ tiếng Anh sau khi đã có chứng chỉ trong tay
Đạt mức điểm mục tiêu là một cái mốc, không phải cái đích. Rất nhiều bạn thi xong là bỏ hẳn việc luyện tập, rồi vài tháng sau ngồi vào buổi phỏng vấn bằng tiếng Anh và thấy mình đã mất gần hết những gì từng có. Tấm chứng chỉ vẫn còn hiệu lực trên giấy, nhưng năng lực phía sau nó thì đã rơi.
Cách giữ không nặng như nhiều bạn tưởng. Điều đáng làm nhất là chuyển trọng tâm từ mẹo làm bài sang tiếng Anh dùng thật: bạn viết hồ sơ xin việc bằng tiếng Anh, soạn thử vài email công việc, và tập diễn giải các thuật ngữ chuyên ngành của mình bằng những câu đơn giản.
Đây cũng là phần mà nhà tuyển dụng thật sự kiểm tra, vì họ nhìn con số trên chứng chỉ như một tín hiệu ban đầu rồi nghe bạn nói để tự kết luận.
Nếu bạn có chứng chỉ tiếng Anh cho sinh viên từ năm ba, bạn còn thêm một lợi thế nữa là kịp dùng nó cho vòng tuyển thực tập, thay vì để nó chỉ nằm trong hồ sơ xét tốt nghiệp. Tiếng Anh xong sớm mở ra cơ hội sớm, và đó là lý do đáng để bạn không dồn mọi thứ vào học kỳ cuối.
Freetalk English và việc luyện nói cho kỳ thi chứng chỉ
Freetalk English (thương hiệu của Công ty Cổ phần Fungroup) dạy tiếng Anh giao tiếp 1 kèm 1 trực tuyến theo mô hình 1 Thầy 1 Trò từ tháng 8/2015, với đội ngũ giáo viên quốc tế đạt chứng chỉ giảng dạy TESOL.
Trong bốn kỹ năng của bài thi, Nói là kỹ năng khó tự luyện nhất, bởi vì bạn không thể tự nghe ra lỗi phát âm của chính mình. Mỗi buổi ở đây gói trong 30 phút, người thầy nghe bạn nói suốt buổi và sửa ngay lúc lỗi vừa xuất hiện. Đến nay, chương trình đã dạy hơn 26.600 học viên trên khắp cả nước.
Nếu bài kiểm tra trình độ cho thấy bạn còn hổng phần nền chứ chưa phải hổng kỹ thuật làm bài, bạn có thể tham khảo khóa học tiếng Anh 1 kèm 1 cho người mất gốc để dựng lại từ đầu trước khi bước vào giai đoạn luyện đề.
Ở đây có học thử miễn phí 1 buổi, nên bạn nghe thử rồi tự quyết định.
Thứ tự việc cần làm để có chứng chỉ đúng hạn
Lấy chứng chỉ tiếng Anh cho sinh viên không khó, nhưng nó đòi hỏi bạn làm đúng thứ tự: đọc quy chế của trường để biết loại chứng chỉ và mức điểm cần đạt, làm một đề thử để biết khoảng cách, chia thời gian theo kỹ năng đang yếu, rồi luyện đề mô phỏng đều đặn cho tới ngày thi.
Bốn việc đó không cần năng khiếu, chỉ cần bạn bắt đầu sớm hơn thời điểm mà lịch xét tốt nghiệp buộc bạn phải bắt đầu.
Vậy nên câu hỏi đáng tự đặt lúc này không phải là “mình còn bao nhiêu tháng nữa”, mà là “hôm nay mình đã biết trường mình yêu cầu chính xác những gì chưa”.
