Thư mời nhập học đã về, ngày bay đã có, mà buổi giảng đầu tiên bằng tiếng Anh vẫn là thứ bạn chưa hình dung nổi mình sẽ ngồi qua bằng cách nào. Tiếng Anh du học ở thời điểm đó không phải là con số trên tờ chứng chỉ, mà là khả năng bạn nghe một giáo sư nói liền bốn mươi phút rồi vẫn ghi lại được dàn ý của buổi hôm ấy.
Khoảng cách giữa hai thứ đó lớn hơn nhiều người tưởng. Bạn có thể làm đúng gần hết bài đọc trong đề thi mà vẫn mất cả buổi tối để đọc xong mười trang tài liệu chuyên khảo, bởi đề thi chọn sẵn cho bạn những đoạn văn đã được cắt gọn và chú thích, còn tài liệu thật thì không ai cắt gọn hộ bạn cả. Chuyện này xảy ra với rất nhiều du học sinh trong học kỳ đầu, và nó không nói lên rằng bạn kém, nó chỉ nói rằng thứ bạn luyện trước đó khác với thứ bạn đang phải làm.
Vì thế bài này không kể thêm một lần nữa những khó khăn mà bạn đã đoán được. Chúng ta sẽ đi vào phần bài cũ còn nợ bạn: một lộ trình tiếng Anh du học 12 tháng chia theo năng lực chứ không theo hạn chót, kèm cột dấu hiệu để bạn tự biết mình đã xong giai đoạn nào và còn thiếu gì trước khi lên máy bay.
Khoảng cách giữa tiếng Anh thi cử và tiếng Anh học thuật
Chúng ta hay gộp mọi thứ vào một chữ “giỏi tiếng Anh”, rồi ngạc nhiên khi một người giỏi thật vẫn ngồi im trong buổi thảo luận nhóm. Ba tình huống dưới đây trông có vẻ khác nhau: bạn nghe kịp từng câu nhưng cuối giờ không còn gì trong vở; bạn viết đúng ngữ pháp mà bài luận vẫn bị chê là thiếu lập luận; bạn nói trôi chảy khi hỏi đường mà đứng hình khi giáo sư hỏi lại một ý bạn vừa nêu.
Điểm chung của cả ba nằm ở chỗ chúng đều đòi bạn làm hai việc cùng lúc: vừa xử lý ngôn ngữ, vừa xử lý nội dung chuyên môn bằng chính ngôn ngữ đó. Tiếng Anh giao tiếp chỉ rèn cho bạn việc thứ nhất, còn tiếng Anh học thuật đòi bạn làm được cả hai, và đó là chỗ mạch bị gãy.
Chỗ gãy ấy lộ ra rõ nhất ở việc ghi chép trong giảng đường. Khi bạn nghe một cuộc trò chuyện thường ngày, bạn nghe xong là hiểu xong, không cần giữ lại gì. Còn khi bạn nghe một bài giảng, bạn phải nghe câu đang nói, đồng thời quyết định câu vừa nói có đáng ghi không, đồng thời viết ra câu trước nữa bằng chữ của mình. Ba việc chồng lên nhau trong vài giây, và người chưa quen thường buông một việc để giữ hai việc kia, thường là buông việc nghe. Đây là lý do nhiều bạn bước ra khỏi lớp với một trang vở chép rời rạc mà không kể lại nổi buổi giảng vừa nói về cái gì.
570 họ từ làm nên phần lớn văn bản học thuật
Từ đó dẫn tới lời khuyên quen thuộc “học từ vựng học thuật đi”, nghe rất đúng mà không dùng được, bởi nó không nói cho bạn biết bao nhiêu là đủ. Có một con số trả lời được câu đó. Theo nghiên cứu “A New Academic Word List” của Averil Coxhead, Victoria University of Wellington (New Zealand), công bố năm 2000 trên tạp chí TESOL Quarterly, danh sách từ vựng học thuật gồm 570 họ từ xuất hiện với tần suất cao trong nhiều loại văn bản học thuật khác nhau, và riêng nhóm này đã phủ khoảng 10% số từ trong văn bản học thuật.
Con số 10% nghe nhỏ, tuy nhiên bạn cần đặt nó cạnh phần còn lại mới thấy giá trị. Nhóm khoảng 2.000 họ từ phổ thông nhất được ghi nhận phủ chừng 80% văn bản viết nói chung, cho nên cộng hai nhóm lại, người học phủ được khoảng 90% số từ trong một văn bản học thuật.
Nói cách khác, cái đích mơ hồ “học từ học thuật” trở thành một danh sách hữu hạn mà bạn đếm được, và bảng dưới đây xếp nó vào giai đoạn tháng 7–9. Bài này lấy 570 họ từ làm mốc năng lực cho giai đoạn ấy thay vì lấy một mức điểm thi, bởi bạn tự kiểm được mình đã đi tới đâu trong danh sách, còn mức điểm thì phải chờ đến ngày thi mới biết. Với người học tiếng Anh du học, một cái đích đếm được như vậy dễ bám hơn nhiều so với lời dặn chung chung là hãy đọc nhiều vào.
Bạn cũng nên đọc đúng phạm vi của nghiên cứu này. Coxhead đo độ phủ của từ vựng trên văn bản, chứ không đo điểm thi, cho nên phủ được 90% mặt chữ không có nghĩa là bạn hiểu 90% nội dung: 10% còn lại thường rơi đúng vào thuật ngữ riêng của ngành bạn học, và phần thuật ngữ đó bạn phải học riêng theo chuyên ngành của mình.
Lộ trình tiếng Anh du học 12 tháng chia theo năng lực
Một lộ trình chuẩn bị tiếng Anh du học cần 6 đến 12 tháng, và bảng dưới đây là cách Freetalk English xếp 12 tháng đó cho người học đang nhắm giảng đường quốc tế. Bảng chia theo năng lực chứ không theo hạn chót, bởi hai người bắt đầu cùng một ngày hiếm khi xong một giai đoạn cùng một lúc. Cột cuối là phần bạn dùng nhiều nhất: mỗi dấu hiệu ở đó đều là một việc bạn tự làm được trong ba mươi phút, không cần ai chấm hộ, và chừng nào bạn chưa làm được thì bạn còn ở lại giai đoạn ấy thêm ít tuần nữa.
| Giai đoạn (tháng) | Mục tiêu năng lực | Việc làm mỗi ngày | Dấu hiệu đã xong giai đoạn |
|---|---|---|---|
| 1 – 3 Nền | Bạn nắm 1.500 – 2.000 từ thông dụng nhất và phát âm được chúng đúng trọng âm | 30 phút: 15 phút từ vựng theo cụm, 15 phút đọc to một đoạn ngắn và tự nghe lại bản ghi âm | Bạn đọc to một đoạn 150 từ, ghi âm, nghe lại và tự chỉ ra được chỗ mình đặt sai trọng âm |
| 4 – 6 Nghe và ghi | Bạn theo được bài giảng nói ở tốc độ tự nhiên và ghi lại ý chính bằng chữ của mình | 30 – 45 phút: nghe một bài giảng ngắn đúng chuyên ngành bạn định học, ghi dàn ý, rồi nghe lại lần hai để bù chỗ trống | Bạn nghe một bài giảng 10 phút chưa từng nghe và ghi được dàn ý ba ý lớn, xem lại vẫn hiểu mình viết gì |
| 7 – 9 Học thuật | Bạn làm chủ 570 họ từ tiếng Anh học thuật và viết được đoạn văn có luận điểm, có dẫn chứng | 45 phút: 20 phút học từ trong ngữ cảnh bài đọc thật, 25 phút viết một đoạn 150 từ về đúng bài vừa đọc | Bạn viết một đoạn 150 từ nêu quan điểm về bài vừa đọc mà tra từ điển không quá 3 lần |
| 10 – 12 Phản xạ | Bạn trình bày và bảo vệ được quan điểm của mình trong thảo luận nhóm | 30 phút nói với giáo viên hoặc bạn học: tóm tắt một bài đọc rồi trả lời câu hỏi ngược lại về chính bài đó | Bạn nói 2 phút về một bài đọc, nhận một câu hỏi phản bác và đáp lại ngay mà không cần soạn trước |
Bạn để ý sẽ thấy bốn giai đoạn này không đứng độc lập, mà giai đoạn sau dùng lại đúng thứ giai đoạn trước để lại. Bạn phát âm đúng trọng âm ở giai đoạn một thì mới nhận ra từ đó khi giảng viên nói nhanh ở giai đoạn hai; bạn ghi được dàn ý ở giai đoạn hai thì mới có nguyên liệu để viết đoạn có luận điểm ở giai đoạn ba.
Vì các tầng gối lên nhau như vậy, bạn nhảy cóc một tầng thì tầng trên vẫn dựng được, chỉ là nó dựng trên nền rỗng và sẽ sập đúng vào học kỳ đầu tiên ở nước ngoài. Nếu bạn tự thấy nền của mình hổng ngay từ tầng một, vài tháng học tiếng Anh cho người mất gốc trước khi vào tầng hai sẽ tiết kiệm hơn nhiều so với việc cố đi tiếp.
Chứng chỉ đầu vào nằm ở đâu trong bảng này? Bạn nên đặt nó vào giai đoạn cuối, sau khi bốn kỹ năng đã đứng được, và coi nó như một lần đo chứ không phải một khóa học riêng. Người ôn đề từ tháng đầu thường đạt điểm rồi vẫn ngợp trong giảng đường, vì bộ đề dạy bạn cách chọn đáp án chứ không dạy bạn cách ghi chép lúc giáo sư nói. Lớp luyện thi chứng chỉ IELTS ở Freetalk English được xếp theo thứ tự đó: bạn dựng kỹ năng thật trước, rồi mới học cách trình bày kỹ năng ấy trong định dạng bài thi.
Bốn thói quen khiến việc chuẩn bị tiếng Anh du học chệch hướng
Ngoài việc thiếu lộ trình, bốn thói quen dưới đây có một điểm chung mà ta ít khi nhận ra: cả bốn đều cho ta cảm giác đang tiến bộ trong khi năng lực thật gần như đứng yên. Chính cảm giác ấy làm chúng nguy hiểm hơn việc lười học: người lười học còn biết mình đang không học nên sớm muộn cũng phải sửa, còn người mắc bốn lỗi này không có lý do nào để dừng lại kiểm tra, cho tới lúc ngồi trong giảng đường mới biết.
| Dấu hiệu bạn đang gặp | Nguyên nhân | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Bạn làm hết bộ đề này sang bộ đề khác mà cảm giác ngợp không giảm | Bạn luyện kỹ năng chọn đáp án, chứ chưa luyện kỹ năng nghe để giữ lại nội dung | Bạn dành một nửa số buổi nghe cho tài liệu không có câu hỏi kèm theo, nghe xong tự kể lại bằng miệng |
| Bạn tra rất nhiều từ mà đọc tài liệu vẫn chậm như cũ | Bạn học từ rời, không học theo cụm và không gặp lại từ đó trong văn bản thật | Bạn học 570 họ từ tiếng Anh học thuật trong chính bài đọc chuyên ngành, mỗi từ ghi kèm một câu bạn gặp nó |
| Bạn chỉ chạm vào tiếng Anh trong hai giờ ở lớp, còn lại dùng tiếng Việt | Bạn không có chỗ nào bắt mình phản xạ ngoài giờ học | Bạn gắn 30 phút tiếng Anh vào một việc cố định trong ngày và giữ đúng khung giờ đó cả tuần |
| Bạn mới bắt đầu học nghiêm túc khi còn 2 – 3 tháng là bay | Bạn dồn 12 tháng vào một quý nên chỉ kịp học mẹo, không kịp hình thành phản xạ | Bạn chọn hai tầng quan trọng nhất với ngành mình và làm cho xong, thay vì chạm vào cả bốn tầng |
Trong bốn thói quen trên, thói quen thứ ba đáng nói thêm một chút, vì nó là thứ ta dễ sửa nhất mà lại hay bỏ qua nhất. Việc học ngôn ngữ tính bằng số ngày bạn chạm vào nó, không tính bằng tổng số giờ, cho nên 30 phút mỗi ngày trong ba mươi ngày cho kết quả khác hẳn năm tiếng dồn vào cuối tuần rồi nghỉ sáu ngày. Bạn giữ được khung giờ ấy thì phản xạ mới kịp hình thành giữa hai buổi; bạn để đứt vài ngày thì mỗi lần quay lại đều mất thêm một buổi chỉ để lấy đà. Cách xếp việc học vào nhịp sống hằng ngày, bài tự học tiếng Anh tại nhà nói kỹ hơn.
Bên cạnh bốn thói quen đó, còn một thói quen thứ năm ít ai kể tên: chúng ta hay đổi giáo trình mỗi khi thấy chậm tiến bộ. Mỗi lần đổi, ta lại mất vài tuần chỉ để làm quen với cách trình bày mới. Cái giá thật nằm ở chỗ khác: bốn giai đoạn ở bảng trên chỉ đo được khi bạn đi liền một mạch, còn nếu bạn đổi liên tục thì đến cuối năm bạn không biết mình đang đứng ở giai đoạn nào. Bạn giữ nguyên một lộ trình tiếng Anh du học đủ ba đến sáu tháng rồi hãy xét lại, và xét bằng cột dấu hiệu chứ đừng xét bằng cảm giác.
Riêng sinh viên đang học trong nước có một lợi thế mà nhiều người bỏ phí, đó là quanh các em sẵn có bạn cùng lớp, cùng giờ rảnh và cùng nhu cầu luyện nói. Một nhóm ba người họp đều hai buổi mỗi tuần tạo ra đúng thứ áp lực nhẹ mà việc tự học thiếu, và bài học tiếng Anh cho sinh viên giỏi giao tiếp có gợi ý cách tổ chức nhóm như vậy.
Những điều nên nhớ khi chuẩn bị tiếng Anh du học
- Bạn đo tiến độ tiếng Anh du học bằng việc mình làm được, không đo bằng tháng đã trôi qua: nghe một bài giảng 10 phút và ghi được dàn ý ba ý lớn là một mốc, “đã học sáu tháng” thì không.
- Vốn từ học thuật là một danh sách hữu hạn, gồm 570 họ từ theo Coxhead, cho nên bạn học hết được nó chứ không phải học mãi không tới đích.
- Ta chán nản vì không thấy mình khá lên, mà thường là do không có mốc để đối chiếu, cho nên bạn hãy ghi âm 2 phút mỗi tháng và nghe so hai bản cách nhau.
- Chứng chỉ nên nằm ở cuối lộ trình như một lần đo, không nằm ở đầu như một khóa học.
- Bạn giữ đủ 30 phút mỗi ngày trong nhiều tháng sẽ đi xa hơn người học dồn cuối tuần, bởi phản xạ hình thành giữa các buổi chứ không hình thành trong một buổi dài.
Băn khoăn thường gặp trước khi bắt đầu lộ trình
Còn 8 tháng nữa là bay, tôi có kịp đi hết 12 tháng không?
Tiếng Anh du học không đòi bạn xong hết bốn tầng trước ngày bay. Điều bạn cần là biết mình sẽ bỏ dở ở đâu và bỏ dở thì mất gì. Với 8 tháng, bạn nên dồn cho giai đoạn nghe và ghi chép cùng giai đoạn từ vựng học thuật, vì đó là hai thứ ảnh hưởng trực tiếp đến việc bạn ngồi trong giảng đường có theo kịp hay không. Phần phản xạ tranh biện bạn hoàn toàn có thể học tiếp sau khi sang, bởi lúc đó xung quanh bạn có sẵn người để nói.
Tôi đã có chứng chỉ rồi, vẫn phải làm lại từ giai đoạn một sao?
Bạn không làm lại từ đầu, bạn chỉ chạy qua cột dấu hiệu để tìm chỗ mình còn hụt. Có người đạt điểm cao mà vẫn không ghi nổi dàn ý một bài giảng 10 phút, và trường hợp đó nghĩa là bạn đứng ở giai đoạn hai chứ không phải giai đoạn bốn, dù tờ chứng chỉ nói khác. Bạn hãy tự làm bốn phép thử ở cột cuối trong một buổi tối, phép thử nào trượt thì đó là giai đoạn bạn cần ở lại.
Học tiếng Anh du học với giáo viên nước ngoài có bắt buộc không?
Không bắt buộc ở giai đoạn từ vựng và đọc, vì hai phần đó bạn tự làm được với tài liệu tốt. Nhưng đến phần nói và phản biện thì bạn cần một người nghe biết bạn sai ở đâu và sửa ngay lúc bạn vừa nói xong, bởi lỗi phát âm hay lỗi dùng từ mà không ai chỉ ra thì sẽ đóng lại thành thói quen. Bạn có thể tìm người đó ở nhóm bạn cùng học, ở giáo viên, hoặc ở một anh chị đã đi trước cùng ngành.
Ngành của tôi nhiều thuật ngữ riêng, danh sách 570 họ từ có đủ không?
Không đủ, và Coxhead cũng không nói là đủ. Danh sách ấy phủ phần từ vựng dùng chung cho nhiều ngành học thuật, còn thuật ngữ riêng của ngành bạn thì nằm ngoài phạm vi đó. Cách làm hợp lý là bạn học danh sách chung trước để đọc trôi phần khung của bài, rồi nhặt thuật ngữ ngành ngay trong giáo trình mà trường bạn công bố, thay vì học một cuốn từ điển chuyên ngành rời rạc.
Mỗi ngày tôi chỉ moi ra được 30 phút, thế có quá ít không?
Ba mươi phút mỗi ngày là mức Freetalk English lấy làm chuẩn cho lộ trình cá nhân hóa, và bảng 12 tháng ở trên được xếp vừa đúng trong quỹ thời gian đó. Bạn để ý ở giai đoạn ba và bốn, thời lượng nhích lên 45 phút cho phần viết và nói, tuy nhiên bạn vẫn giữ được nếu chịu bỏ bớt một việc khác trong ngày. Điều đáng lo không phải là 30 phút ít quá, mà là 30 phút ấy có đều hay không.
Freetalk English và lớp luyện thi chứng chỉ IELTS cho người sắp du học
Đi hết lộ trình ấy dễ hơn khi có người đo giúp bạn. Freetalk English (thương hiệu của Công ty Cổ phần Fungroup) dạy tiếng Anh 1-1 trực tuyến theo mô hình 1 Thầy 1 Trò từ tháng 8/2015, với hơn 250 giáo viên quốc tế đạt chứng chỉ giảng dạy TESOL và IELTS 7.0+, lộ trình cá nhân hóa 30 phút mỗi ngày, đến nay đã dạy hơn 26.600 học viên trên toàn quốc.
Với người đang chuẩn bị tiếng Anh du học, lớp Luyện thi chứng chỉ IELTS đi đúng thứ tự trong bài này: giáo viên đo bạn bằng bốn dấu hiệu ở cột cuối bảng lộ trình trước khi xếp buổi học, mỗi buổi 30 phút, phần nói được sửa ngay trong buổi thay vì trả về sau. Bạn học thử một buổi không mất phí để biết mình đang đứng ở giai đoạn nào trong 12 tháng ấy.
- 📍 Địa chỉ: B06-L11 Dương Nội, Hà Đông, Hà Nội
- ☎️ Hotline: 0902 466 499
- 💬 Zalo: Freetalk English
- 🌐 Website: freetalkenglish.edu.vn
